İslam’ın siyasi, itikadi ve ameli sahadaki düşünce ekolleri olarak nitelendirilebilen mezhepler, dinin anlaşılması noktasındaki farklılıkların kurumlaşması sonucu ortaya çıkan beşerî oluşumlardır. Din anlayışındaki farklılaşmaların pek çok sebebi bulunmaktadır. Siyasî, içtimaî, iktisadî, tarihî, kültürel, coğrafi ve benzeri sebepler bunlardan bazılarıdır. Bu farklılaşmaların belirli bir süreç dâhilinde kurumsallaşarak, fikir üretmeye başlaması ve bu görüşlerin sistematik nitelik kazanarak sosyo-kültürel tabana yayılması ile mezhep olgusu var olmaktadır. İslam Mezhepleri Tarihi, siyasi ve itikadi gayelerle vücud bulmuş İslam’ın düşünce ekolleri olan bu beşerî oluşumları, bilimsel yöntemlerle inceleyen bir bilim dalıdır.
İslam Mezhepleri Tarihi, her mezhebi kendi kaynaklarına göre zaman-mekan ve fikir-hadise irtibatını göz önünde bulundurarak ele alır ve tanıtır. Bu bağlamda mezhebin “ne”liğini incelerken deskriptif (betimleyici) yöntemi esas alarak objektif bir yaklaşım sergiler. İslam Mezhepleri Tarihi, geçmişte var olan fırkaların veya bugün yaşamakta olan mezhep ve çağdaş İslami akımların İslam’ı nasıl anladıklarını ortaya koymaya çalışır ve mezheplerin savunduğu fikirlerin tarihi, siyasi ve içtimai temellerini süreç merkezli olarak ortaya koyar. Din mezhep ilişkisi noktasında dinin ilâhî, mezheplerin ise beşerî olduğu gerçeğinden hareket ederek din anlayışındaki ihtilaf noktalarının ve bunların gerekçelerinin anlaşılmasını, böylece dinin bütünleştirici yapısının korunmasına katkı sağlar.
Dr. Öğr. Üyesi Ebru KOÇAK
İslam Mezhepleri Tarihi Anabilim Dalı Başkanı